गुरुवार, ६ ऑगस्ट, २०२६

कलागुण

प्रत्येक माणसामध्ये काहीतरी खास असतं कधीकधी ते ज्याचं त्याला माहिती असतं तर कधीकधी आपल्यामध्ये काय कलागुण आहेत हे आपलं आपल्यालाच माहिती नसतं. नशिबाने काहींना त्यांच्यामध्ये जे सर्वोत्तम असतं ते आयुष्यात खूप लहान वयातच गवसतं आणि मग ते त्यामध्ये जगात सर्वोत्तम बनतात. उदाहरणार्थ भारतरत्न लता मंगेशकर, सचिन तेंडुलकर. मग काही मधल्या फळीतले कलाकार असतात. खूप मोठ्या जनसमुदायासमोर कदाचित त्यांची ओळख नसते पण निदान त्यांच्या राज्यात त्यांचं खूप मोठं नाव असेल. काहींना आपल्या शहरातच ओळखतात तर काहींना केवळ आंतर शाळा-कॉलेज इत्यादींमध्येच चमकता येतं, पुढे सगळं मागे पडत जातं.

कधीकधी आपल्याला ज्याची आवड असते त्यातच आपली कारकीर्द निश्चित करता येते तर कधीकधी एखाद्या क्षेत्रात उतरल्यानंतर आवड निर्माण होते. या दोन्ही बाबी चांगल्याच आहेत, पण काहींना दुर्दैवाने नावडत्या क्षेत्रात काम करावे लागते किंवा आधी आवडणाऱ्या क्षेत्रात नंतर तेचतेच करून नावडतेपणा निर्माण होऊ शकतो. पण जबाबदाऱ्या इतक्या असतात की स्वतःला ओढतताणत पैसे कमावण्यासाठी नावडते कामदेखील लक्षपूर्वक करावंच लागतं. कधी आपल्यातल्या कलागुणांचा आणि करिअरचा काहीही संबंध नसतो. आणि कधीकाळी शाळा कॉलेजात, राज्यात ज्यात चार लोक ओळखत असतील ते कलागुण मागे पडून जातात.

हल्ली सोशल मीडियामुळे आपले कलागुण जगासमोर आणणे सोपे झाले आहे. कितीतरी वेळा असे कंटेन्ट डोळ्यांसमोर येते की असं वाटतं हे किती सुमार आहे, पण तेही आवडणारे लाखोंच्या घरात असतात. यापूर्वी असं असायचं जो सर्वोत्तम त्यालाच संधी मिळण्याची शक्यता जास्त असायची. कारण त्यांना निवडणारा कोणी ना कोणी पारखी असायचा, जो त्यातल्या त्यात चांगलं निवडायचा. पण आता कोणीही आपली प्रतिभा जगासमोर आणू शकतो आणि जगामध्ये तर प्रत्येक प्रकारची अभिरुची असणारे लोक असणारच. कितीतरी व्हिडीओ किंवा ब्लॉग्स असे असतात की हे किती सामान्य आहे आणि यापेक्षा हे चांगलं करणाऱ्या अमक्यामक्याला मी ओळखतो, पण तो अमका सोशल मीडियावर पोस्ट करत नसल्याने कोणाला माहिती पडत नाही.

IQ नुसारच बघायचं ठरलं तरी अगदी कमी हुशार, मध्यमपेक्षा थोडे कमी, मध्यम, मध्यमपेक्षा थोडे जास्त आणि सर्वोत्तम असे गट पडतात. हीन अभिरुची, मध्यम अभिरुची आणि उच्च अभिरुची असेही गट पडू शकतात. पूर्वी यातल्या कोणाला प्रसिद्धी मिळेल ते माध्यमांच्या हाती असायचं आणि शक्यतो उच्च अभिरुचीकडे त्यांचा कल असायचा. पण आता जे गट आहेत यातल्या कोणत्याही गटाने काही कंटेन्ट बनवलं तर ते इतर गटातल्या लोकांना एकतर आवडणार नाही किंवा झेपणार नाही, पण त्यांच्या त्यांच्या गटामध्ये ते पाहिलं आणि आवडलं जाणारच. सोशल मीडियाचा साधा हिशोब आहे, जे जास्त बघितलं जाईल ते जास्त प्रसिद्ध होईल. त्यामुळे ज्या गटाची जितकी संख्या जास्त तो गट तितका जास्त प्रसिद्ध. आणि जगात या सगळ्याच गटातले लोक असणारच.

"The whole problem with the world is that fools are full of confidence and wiser people are full of doubts." या न्यायाने ज्याच्यामध्ये खरंच काही गुण असतात त्यांना शंका असते की मला तर फारच कमी येतंय, यामध्ये आणखी महारथ मिळवली पाहिजे, तोपर्यंत त्यामध्ये अगदीच सामान्य असलेला माणूस आपले कलागुण जगापुढे आणून मोकळा होतो. कधी कधी अशाही गोष्टींना प्रसिद्धी मिळते की यांना गुण म्हणावं का असाही प्रश्न पडतो. पूर्वी याला उच्च अभिरुचीच समोर येत असल्याने आपण सुमार किंवा मध्यम असू तरी सर्वोत्तम म्हणजे काय असते ते ज्याला प्रसिद्धी मिळाली असेल त्याच्याकडे बघून समजायचे. सध्याच्या जे जास्त पाहिलं जाईल ते जास्त चांगलं  या व्याख्येमुळे अभिरुचीची व्याख्या मात्र नक्कीच बदलत चालली आहे. 

मंगळवार, ४ ऑगस्ट, २०२६

दडपण

तुम्हाला कधी माणसांचं दडपण येतं का? म्हणजे आई समोर असेल तर मी अमुक पद्धतीने वागू शकत नाही पण मैत्रीण असेल तर वागू शकते प्रकारचं? किंवा घरचे आणि मित्र-मैत्रिणी हे फारच मोघम झालं. यामध्ये आपण वेगवेगळं वागतोच. पण घरच्यांमध्येही आईसमोर एक, बाबांसमोर एक, आजीआजोबांसोबत एक अशा प्रकारचं? किंवा आई - बाबांसमोर एक आणि भावंडासमोर एक? बऱ्याच लोकांचं उत्तर हो हेच असेल याची मला खात्री आहे. फार कमी जण समोर कोणीही येवो मी असा आहे आणि असाच वागेन किंवा हेच बोलेन अशा प्रकारचे असतात.


सोमवार, ३ ऑगस्ट, २०२६

षड्रिपु-मत्सर

षड्रिपुंपैकी सहावा शत्रू हा मत्सर होय. हा अतिशय सुप्त असा रिपु आपल्यामध्ये दडलेला असतो हे आपलं आपल्यालाच माहिती नसते. सहज म्हणून आपली नकळत इतरांशी तुलना होत असते. जर ही तुलना मनाला त्रास करून घेणारी नसेल तर काहीच हरकत नाही. पण त्याच्याकडे आहे ते माझ्याकडे का नाही, एखाद्याला आपणच आपल्यापेक्षा कमी लायक समजत असू आणि अशा व्यक्तीने आपल्यापेक्षा जास्त प्रगती केली की मत्सर जास्तच उफाळून येतो. मी जास्त लायक असून हे त्याला कसं मिळालं हा भाव आपलंच मन खात असतो. जोवर मत्सराला इतर रिपुंची साथ नाही तोवर तो फक्त आपलं मानसिक नुकसान करत असतो.

कधी कधी मत्सर हा भावंडांमध्येही बघायला मिळतो, शेजाऱ्यांबद्दल असू शकतो, इतर नातेवाईकांबद्दल असू शकतो, मित्रमैत्रीणींबद्दल असू शकतो आणि सर्वात महत्त्वाचा न टाळता येणारा मत्सर हा ऑफिस सहकारी आणि व्यवसाय असेल तर इतर व्यावसायिक यांच्याबद्दल असतो. कारण यामध्ये थेट आपली प्रतिष्ठा कमी जास्त होत असते. समान पदावर काम करणाऱ्या दोन सहकार्यांपैकी एकाला बढती किंवा जास्त पगार मिळू लागला की दुसरा आपोआपच कमी लायक ठरतो आणि ही गोष्ट बहुधा कोणालाच सहज घेता येत नाही. कधी याचा फायदा असाही होऊ शकतो की मग ती नोकरी बदलून आपण इतर ठिकाणी जास्त पद-पगाराची नोकरी शोधतो.

अशा प्रकारे आपण आपल्या प्रगतीसाठी मत्सराचा वापर केला तर तो वाईट नाही. पण अशक्य गोष्टींमध्ये तुलना करून आपल्या मनाला त्रास देणे, किंवा क्रोध आणि मद हेही उत्पन्न होऊन आपल्याला ज्याच्याबद्दल मत्सर वाटतो त्याला त्रास देणे गुन्हा असते. लोभ आणि मोहामुळे तर मत्सर निर्माण होतोच पण कामामुळेही मत्सर निर्माण होऊ शकतो अमुक व्यक्तीला इतर कोणी दुसरी व्यक्ती आवडतेय, मी का नाही हा तो मत्सर असू शकतो.

रावणाने रामाचा योद्धा म्हणून मत्सर केला आणि मोक्षप्राप्ती करवून घेतली. आपण इतरांचा मत्सर करतो की नाही, तुलना करतो की नाही हे आपलं आपल्याला माहिती असतं. मत्सर सोडून देऊन निखळ मनाने इतरांचं कौतुक करता येणं हे निरोगी मनाचं लक्षण आहे. आणि असं निरोगी मन आपल्याजवळ असेल तर इतरांकडे भौतिकदृष्ट्या आपल्यापेक्षा जास्त गोष्टी असतील तरी निरोगी मनाचं समाधान त्यापेक्षा कितीतरी मोठं आहे.

#सुरपाखरू#३०दिवसात३०#जुलै२०२६