षड्रिपुंपैकी सहावा शत्रू हा मत्सर होय. हा अतिशय सुप्त असा रिपु आपल्यामध्ये दडलेला असतो हे आपलं आपल्यालाच माहिती नसते. सहज म्हणून आपली नकळत इतरांशी तुलना होत असते. जर ही तुलना मनाला त्रास करून घेणारी नसेल तर काहीच हरकत नाही. पण त्याच्याकडे आहे ते माझ्याकडे का नाही, एखाद्याला आपणच आपल्यापेक्षा कमी लायक समजत असू आणि अशा व्यक्तीने आपल्यापेक्षा जास्त प्रगती केली की मत्सर जास्तच उफाळून येतो. मी जास्त लायक असून हे त्याला कसं मिळालं हा भाव आपलंच मन खात असतो. जोवर मत्सराला इतर रिपुंची साथ नाही तोवर तो फक्त आपलं मानसिक नुकसान करत असतो.
कधी कधी मत्सर हा भावंडांमध्येही बघायला मिळतो, शेजाऱ्यांबद्दल असू शकतो, इतर नातेवाईकांबद्दल असू शकतो, मित्रमैत्रीणींबद्दल असू शकतो आणि सर्वात महत्त्वाचा न टाळता येणारा मत्सर हा ऑफिस सहकारी आणि व्यवसाय असेल तर इतर व्यावसायिक यांच्याबद्दल असतो. कारण यामध्ये थेट आपली प्रतिष्ठा कमी जास्त होत असते. समान पदावर काम करणाऱ्या दोन सहकार्यांपैकी एकाला बढती किंवा जास्त पगार मिळू लागला की दुसरा आपोआपच कमी लायक ठरतो आणि ही गोष्ट बहुधा कोणालाच सहज घेता येत नाही. कधी याचा फायदा असाही होऊ शकतो की मग ती नोकरी बदलून आपण इतर ठिकाणी जास्त पद-पगाराची नोकरी शोधतो.
अशा प्रकारे आपण आपल्या प्रगतीसाठी मत्सराचा वापर केला तर तो वाईट नाही. पण अशक्य गोष्टींमध्ये तुलना करून आपल्या मनाला त्रास देणे, किंवा क्रोध आणि मद हेही उत्पन्न होऊन आपल्याला ज्याच्याबद्दल मत्सर वाटतो त्याला त्रास देणे गुन्हा असते. लोभ आणि मोहामुळे तर मत्सर निर्माण होतोच पण कामामुळेही मत्सर निर्माण होऊ शकतो अमुक व्यक्तीला इतर कोणी दुसरी व्यक्ती आवडतेय, मी का नाही हा तो मत्सर असू शकतो.
रावणाने रामाचा योद्धा म्हणून मत्सर केला आणि मोक्षप्राप्ती करवून घेतली. आपण इतरांचा मत्सर करतो की नाही, तुलना करतो की नाही हे आपलं आपल्याला माहिती असतं. मत्सर सोडून देऊन निखळ मनाने इतरांचं कौतुक करता येणं हे निरोगी मनाचं लक्षण आहे. आणि असं निरोगी मन आपल्याजवळ असेल तर इतरांकडे भौतिकदृष्ट्या आपल्यापेक्षा जास्त गोष्टी असतील तरी निरोगी मनाचं समाधान त्यापेक्षा कितीतरी मोठं आहे.
#सुरपाखरू#३०दिवसात३०#जुलै२०२६
